Stonka

Jeden z najbardziej rozpoznawalnych szkodników. Stonkę ziemniaczaną dobrze znają wszyscy, którzy uprawiają ziemniaki. A od pierwszej dekady XXI w. w Polsce występuje również stonka kukurydziana - twardy zawodnik, który wymaga zacięcia w walce. Jak odróżnić oba gatunki i czym je pokonać? Zobacz!

Stonka ziemniaczana - ściąga

Stonka - jak wygląda?

Stonka ziemniaczana:

• larwy długości 1-15 mm, czerwono-pomarańczowe i brązowe; silnie wydęty odwłok, trzy pary nóg i czarna głowa,
• poczwarki jasnopomarańczowe,
• chrząszcze długości 1 cm długości; czarne plamki na głowie i żółtokremowe skrzydła - na pierwszej parze znajduje się 10 czarnych pasków (po 5 na każdym). Owalne ciało wypukłe w górnej części i płaskie na spodniej. Czułki masywne, średniej długości. Oczy o złożonej budowie po bokach głowy.

Stonka kukurydziana:

• larwy jasnokremowe długości 4-10 mm,
• chrząszcze długości 7 mm długości; pokrywy skrzydeł twarde, plamiste lub pasiaste, żółte, pomarańczowe lub czarne. Czułki segmentowane czarne.

Samce ciemniejsze niż samice.

Stonka - cykl rozwojowy

Stonka ziemniaczana:

• samice składają jaja na spodniej stronie liści,
• larwy wykluwają się w kolorze różowym i z czasem zmieniają go na pomarańczowy; przepoczwarzają się w glebie do postaci dorosłej.
• rocznie rozwijają się 2-3 pokolenia stonki, a dorosła samica składa do 800-1000 jaj (jednorazowo 10-30 sztuk),
• po 50 dniach od złożenia jaj pojawia się nowe pokolenie.

Stonka kukurydziana:

• larwy wykluwają się w maju i przechodzą 3 stadia rozwojowe; do postaci dorosłej przepoczwarzają się w czerwcu w glebie,
• najpierw pojawiają się dorosłe samce, a po kilku dniach samice,
• chrząszcze giną wraz z przymrozkami,
• jaja zimują na głębokości 15-55 cm.

Stonka - kiedy się pojawia?

Stonka ziemniaczana zimuje w ziemi w postaci dorosłej i na powierzchni pojawia się, kiedy temperatura utrzymuje się powyżej 15 stopni. Największy rozwój stonki ma miejsce w czerwcu i lipcu. W sierpniu dorosłe osobniki skrywają się pod ziemią, żeby przezimować.

Larwy stonki kukurydzianej wykluwają się w maju, a dorosłe osobniki obserwuje się od końca czerwca aż do połowy października. Najliczniej żerują od 3. dekady lipca do 3. dekady sierpnia.

Stonka - jakie rośliny atakuje?

Stonka ziemniaczana żeruje na ziemniakach - stanowi najgorszego wroga tych warzyw. Szkody wyrządzają zarówno larwy, jak i dorosłe chrząszcze.

Stonka kukurydziana pustoszy uprawy kukurydzy. Na jednym korzeniu żeruje minimum 10 larw. Mniej groźne są chrząszcze, jednak nie należy ich lekceważyć.

Ofiarami stonki kukurydzianej padają również rośliny dyniowate (głównie cukinie i dynie, rzadziej arbuzy, ogórki i patisony). Zjawisko to obserwuje się na uprawach w pobliżu dużych plantacji kukurydzy.

Stonka - jak żeruje na roślinach?

Stonka ziemniaczana zjada liście, kwiaty i łodygi ziemniaków. Niekontrolowana pustoszy uprawy. Zaczyna od ziemniaków rosnących na obrzeżu zagonów, a następnie kieruje się w głąb plantacji. Zarówno larwy jak i osobniki dorosłe żywią się zielonymi częściami ziemniaków. Kiedy ich zabraknie, chrząszcze żerują również na bulwach wystających spod ziemi.

Larwy stonki kukurydzianej zjadają korzonki włośnikowe kukurydzy i wgryzają się do korzeni (w tym korzeni podporowych). Chrząszcze żywią się pyłkiem kwiatowym, a jeśli go brakuje, zjadają znamiona kukurydzy, blaszki liściowe i miękkie ziarniaki. W przypadku roślin dyniowatych żywią się pyłkiem kwiatowym, ale jeśli kwiaty są zamknięte, wygryzają dziury w płatkach, żeby dostać się do środka. W skrajnych przypadkach uszkadzają też liście, łodygi i owoce.

Stonka - objawy żerowania na roślinach

Stonka ziemniaczana potrafi całkowicie ogołocić roślinę z liści i doprowadzić ją do tzw. stanu gołożeru. Kiedy zabraknie części nadziemnych, dorosłe osobniki zaczynają żerować na bulwach wystających spod ziemi.

Stonka kukurydziana uszkadza korzenie. Roślina nie pobiera wystarczającej ilości wody i składników pokarmowych z gleby, a patogeny atakują pogryziony system korzeniowy.

Wzrost kukurydzy spowalnia się, a kolby słabiej się zaziarniają. Pojawia się fuzarioza - kolby bledną i deformują się. Rośliny dyniowate nie zawiązują owoców z powodu uszkodzonych kwiatów, trudno też o ich zapylenie z uwagi na zbyt małą ilość pyłku.

Stonka - zwalczanie

Stonkę zbiera się ręcznie w niewielkich uprawach, stosuje się środki na bazie ziół i chemiczne opryski. Łatwiej pozbyć się stonki ziemniaczanej - na stonkę kukurydzianą istnieje w tej chwili niewiele preparatów.

Stonka - domowe sposoby

Gnojówka z pokrzywy

• 0,5kg świeżej pokrzywy drobno pociętej
• 10 l wody

Zalać pokrzywę i zostawić na 5 dni. Przed opryskiem rozcieńczyć z wodą w proporcji 1 l gnojówki na 10 l wody.

Wrotycz na stonkę

• 150 g świeżego ziela wrotyczu
• 5 l wody

Zalać ziele i odstawić na 24 godziny. Rozcieńczyć w proporcji 1 część wyciągu na 2 części wody.

Opylanie roślin mączką bazaltową - rozsypać mączkę na grządki, a następnie zagrabić lub lekko przekopać, tak by wymieszała się z ziemią. Pył z mączki zatyka kanaliki powietrzne na ciałach owadów. Mączka bazaltowa uniemożliwia im oddychanie i utrudnia poruszanie się. Opyla się rano, kiedy liście są wilgotne od rosy i pył się do nich przykleja.

Uwaga! Ten zabieg przeprowadza się, kiedy nie ma pszczół i innych pożytecznych owadów, które mogą zginąć razem ze stonkami.

[product id="1375,791,1898"]

Stonka - środki ochrony roślin

Najlepsze preparaty to te, które wnikają w roślinę i działają kontaktowo. Dochodzi do porażenia systemu nerwowego i jelit żerujących szkodników. Należy uważać z ilością oprysków chemicznych, używać certyfikowanych środków, stosować je zgodnie z instrukcją i i pilnować okresu karencji.

Wybór preparatów na stonkę kukurydzianą jest mniejszy, niż na stonkę ziemniaczaną. Zwykle stosuje się środki do zaprawiania nasion i zawierające nicienie (wrogów stonki kukurydzianej).

Coragen 200 SC - działa kontaktowo i żołądkowo. Larwy i dorosłe osobniki stonki giną w ciągu 2-4 dni od oprysku.

Deltam - działa błyskawicznie, kontaktowo i żołądkowo. Pierwsze efekty widać już po godzinie.

Spintor - preparat organiczny z bakteriami Saccharopolyspora spinosa. Dopuszczony w uprawach ekologicznych, a jednocześnie silnie i szybko działający kontaktowo, jajobójczo i żołądkowo.

Koloradocontrol - środek pochodzenia mikrobiologicznego z bakteriami Bacillus ssp., które zasiedlają strefę korzeniową. Stosuje się go profilaktycznie i podczas czynnego zwalczania stonki.

Mospilan 20 SP - proszek o działaniu kontaktowym i żołądkowym. Na roślinie działa powierzchniowo, wgłębnie i systemicznie.

Karate Zeon 050 CS - kapsułki do rozcieńczania z wodą. Działają kontaktowo i żołądkowo na szkodniki. Pokrywają powierzchnię rośliny.

Soilguard - preparat doglebowy na stonkę kukurydzianą. Służy do zaprawiania nasion podczas wysiewu.

[product id="3145,113,1483,2393,1691,2404"]

Stonka - zwalczanie biologiczne

Naturalnym wrogiem stonki są biedronki, dlatego warto mieć w ogrodzie rośliny, które je zwabią - np. jabłonie, śliwy, koper włoski, jeżyny, aronie, wiśnie. Stonkami żywią się także perliczki i indyki.

Stonka - profilaktyka

Płodozmian to najważniejsze narzędzie do zahamowania ataków stonki - zarówno ziemniaczanej, jak i kukurydzianej. Należy zachować co najmniej 5 lat przerwy między uprawami ziemniaków i kukurydzy na danym stanowisku. Gleba powinna być próchnicza, dlatego należy ją nawozić środkami organicznymi, kompostować i uprawiać rośliny na nawóz zielony.

W przypadku stonki kukurydzianej dobre efekty przynosi również mocne przesuszenie gleby.

Rozpoznaj chorobę lub szkodnika