Marzy Ci się naturalny zbiornik wodny? Wykafelkowane baseny wydają Ci się nijakie i za grosz nie pasują do Twojego ogrodu? Sprawdź, jak zbudować staw kąpielowy w ogrodzie, czy potrzebujesz na to pozwolenia i jak pielęgnować własne kąpielisko.
Czym jest staw kąpielowy?
Staw to sztuczny zbiornik, podobnie jak basen. Jednak w jego przypadku czystość wody regulują rośliny i urządzenia filtrujące. Nie używa się środków chemicznych i ozonowania. Staw wygląda naturalnie, zwiększa bioróżnorodność w ogrodzie i mogą korzystać z niego osoby z alergią na chlor.
1. Rodzaje stawów kąpielowych
Wyróżnia się 5 typów zbiorników wodnych w zależności od sposobów oczyszczania wody:
- staw ekstensywny (typ I) - wodę filtrują rośliny, zooplankton i procesy sedymentacyjne. Cyrkulację wody wywołuje wiatr i rozbieżność temperatur, która bierze się z różnicy głębokości dna w strefie regeneracyjnej i kąpielowej.
- staw ekstensywny z wymuszonym obiegiem wody (typ II) - wodę filtrują nie tylko rośliny. Proces ten wspomagają również pompy obiegowe, fontanny i kaskady.
- staw ze złożem mineralnym (typ III) - woda przepływa przez filtry mineralne znajdujące się na podłożu. Za jej czystość dodatkowo odpowiadają roślinność i urządzenia filtrujące.
- stawy z rozdzielonymi strefami - kąpielową i regeneracyjną oraz szybkim przepływem wody przez filtry mineralne (typ IV) - czystością w dużej mierze zajmują się urządzenia filtracyjne. Roślinność wodna i zooplankton odgrywają mniejszą rolę niż w przypadku wyżej wymienionych stawów.
- ekobaseny - nie potrzebują roślinności (chyba że w roli dekoracji), bo oczyszczaniem wody zajmują się zaawansowane bębnowe modułowe zestawy filtracyjne i złoża mineralne. Ekobaseny można zadaszać, umieszczać wewnątrz budynków oraz podgrzewać w nich wodę.
Projekty stawów kąpielowych różnią się między sobą w zależności od potrzeb użytkowników, rozmiaru zbiornika, jakości wody, ukształtowania terenu i budżetu. Strefę mineralno-roślinną dobiera się pod kątem składu chemicznego wody.
2. Naturalny staw kąpielowy w ogrodzie jak zrobić go samemu?
Samodzielne wykonanie stawu w większości przypadków jest niemożliwe. Potrzebujesz specjalistów oraz koparki. Bez ciężkiego sprzętu się nie obejdzie, dlatego najlepiej na staw zdecydować się na etapie budowy domu i przed założeniem ogrodu.
Jak wygląda budowa stawu kąpielowego?
Najpierw wybiera się ziemię na określoną głębokość, drenuje się teren i przygotowuje pod wylanie dna. Obszar stawu dzieli się na komory i kształtuje strefę przybrzeżną pod posadzenie roślin. Montuje się zaporę kapilarną, która uniemożliwia przesiąkanie wody.
Następnie kładzie się hydroizolację, instaluje dreny w strefie roślinnej, spust denny, siedzisko, oświetlenie podwodne, rury i odpływ awaryjny. Instaluje się urządzenia filtrujące, pompy zawory, zasuwy odcinające wodę i podłączenia w komorze filtracyjnej.
Na koniec staw wypełnia się wodą, włącza filtrację, sadzi rośliny oraz ustawia zadaszenie komory technicznej (np. pomost).
3. Staw kąpielowy - rośliny do naturalnego zbiornika wodnego
Oczyszczanie wody w basenie opiera się na zależnościach panujących wśród roślin. Gatunki wyższe konkurują z glonami o składniki pokarmowe, zawierające azot i fosfor. Jeśli mają łatwy dostęp do tych substancji, hamują rozwój glonów.
Jak rośliny oczyszczają wodę?
W stawach stosuje się rośliny bagienne, które dbają o procesy fizyczne, chemiczne i biochemiczne. Chodzi tu m. in. o:
- oksydację,
- wymianę substancji lotnych między atmosferą i wodą,
- adsorpcję,
- sedymentację.
Rośliny chronią brzegi stawów przed erozją, usuwają toksyny z wody i oczyszczają ją. Tworzą warunki bytowe dla zwierząt wodnych.
Biofilm i strefa tlenowa
Rośliny wodne dostarczają tlen do podłoża mineralnego, wpływając na rozwój biocenozy. Przyczyniają się do powstanie tzw. biofilmu, czyli błony bakteryjnej. Pędy transportują tlen do korzeni, wokół których powstaje strefa tlenowa. W niej utleniają się związki węgla, a azot amonowy rozkłada się do azotynów i azotanów. Mikroorganizmy rozkładają związki organiczne na mineralne, a rośliny je przyswajają i tworzą biomasę.
Jakie rośliny nadają się do stawu kąpielowego?
W zależności od podłoża, ukształtowania terenu, strefy i składu chemicznego wody stosuje się różne gatunki roślin:
strefa brzegowa: trawa, koniczyna, kaczeńce, sadziec konopiasty, borówka amerykańska, nawłoć, arcydzięgiel litwor, wiązówka błotna. Przy większym zbiorniku można pokusić się o niskie wierzby i drzewka morwowe. Rośliny w tej części mają za zadanie zapobiegać erozji brzegu.
strefa przybrzeżna: tatarak, trzcina i pałka wodna. Rośliny te błyskawicznie rosną, co oznacza, że potrzebują sporo składników pokarmowych z wody. Nie dają szansy glonom, które nie mają czym się żywić. Tuż przy brzegu sprawdzą się także: kosaciec żółty, mięta wodna, grubosz Helmsa i sit rozpierzchły.
rośliny pływające: żabiściek, grążel, rzęsa wodna, hiacynt wodny, lilia wodna, osoka aloesowata, grzybień żółty. Liście tych roślin zmniejszają parowanie wody ze stawu i zacieniają wodę, dzięki czemu nie nagrzewa się tak łatwo, a to ogranicza powstawanie glonów.
rośliny podwodne: wywłócznik okółkowy, moczarka kanadyjska, rogatek sztywny, oczeret, rdestnica kędzierzawa, rdestnica połyskująca, gałęzatka kulista, pływacz zwyczajny. Rośliny te filtrują wodę i pomagają zachować równowagę biologiczną w stawie.
4. Fauna w stawie kąpielowym - czy ryby to dobry pomysł?
Jeśli staw kąpielowy ma służyć rekreacji, to niekoniecznie ryby i użytkownicy będą czuć się komfortowo w swoim towarzystwie. Drugą sprawą jest utrzymanie czystości wody. Ryby żywią się zooplanktonem, przez co mogą zaburzyć system naturalnego samooczyszczania się wody. A skoro ryba je, to i wydala, dokładając nieczystości.
Najlepiej więc już na początku zastanowić się, co wolisz - staw do celów wypoczynkowych czy staw rybny. Jeśli chcesz pogodzić obie rzeczy, zbuduj jak największy zbiornik i wpuść do niego maksymalnie 3 sztuki ryb (np. karasi lub karpi Koi). I nie zapomnij kontrolować populacji.
Nawet jeśli nie planujesz zarybiać stawu, szybko zyska on nowych mieszkańców. Bliskość wody zwabi miejscową faunę - żaby, ropuchy, traszki, jaszczurki i zaskrońce. Pojawią się równieowady wodne, takie jak: nartniki, wioślaki, ochotki, ważki, chrząszcze, krętaki i ślimaki (błotniarki, rozdętka, zatoczek). Ich obecność przyciągnie z kolei wróble, sikorki, jerzyki, rudziki i inne ptaki.
Do stawu wprowadzą się także mikroskopijne skorupiaki: ośliczka pospolita, dafnia i oczlik. Warto introdukować małże (szczeżuje, skójki, racicznice), które filtrują wodę.
5. Staw kąpielowy - glony i jak sobie z nimi poradzić?
Glony pojawiają się głównie wskutek nadmiernej ilości fosforu w wodzie wodociągowej i studziennej, używanych do napełniania stawu. Obecność tych organizmów sprawia, że zmniejsza się zawartość tlenu w stawie, a co za tym idzie - również liczebność flory i fauny.
W stawach najczęściej występują zielenice, okrzemki, czarne krasnorosty, ramiennice i glony nitkowate. W skrajnych przypadkach mogą pojawić się nawet sinice.
Woda mętnieje, plankton obumiera i wydzielają się toksyczne gazy. Staw kąpielowy zmienia się w niebezpieczny, martwy zbiornik, który jak najszybciej trzeba oczyścić.
[product id="1831,1832,1833"]
Zawartość glonów w wodzie minimalizują:
- mieszanki mineralne i mieszanki żwirowe na dno - składają się m. in. z minerałów węglanowych, węglanowo-krzemionkowych, zeolitów, tufów i skał wulkanicznych. Niektóre wzbogaca się o absorbenty manganu, żelaza i innych pierwiastków. Obniżają zawartość fosforu do 0,01 mg na 1 l wody.
- rośliny, które pobierają fosfor w dużych ilościach (trzcina, pałka wodna),
- urządzenia filtracyjne - pompy, filtry, dozowniki CO2.
Żeby uniknąć nadmiernego rozrostu glonów, już od początku należy kontrolować stan wody, zwłaszcza w przypadku stawu typu I.
6. Przydomowy staw kąpielowy - pielęgnacja
W naturalnym stawie nie używa się środków chemicznych do czyszczenia wody czy zbiornika. Krystaliczną wodę uzyskuje się dzięki filtracji mechanicznej, biologicznej i mineralnej.
Wśród gotowych środków do pielęgnacji stawu kąpielowego znajdują się wyłącznie takie, które zawierają bakterie i naturalne nawozy do roślin oraz absorbenty fosforanów i metali ciężkich. Dobiera się je w zależności od środowiska wodnego, składu wody i gatunków roślin.
W stawach bez automatycznej filtracji podstawowe urządzenie do sprzątania stanowi odkurzacz do stawu (czyści osady denne) i preparaty do redukcji fosforanów.
W stawach o mechanicznej filtracji regularnie kontroluje się pracę i stan pomp, dozowników i systemów filtracyjnych. Raz w tygodniu czyści się skimmer - wpadają do niego zanieczyszczenia wymiecione przez obieg wody.
7. Staw kąpielowy - cena
Koszt stawu kąpielowego zależy od:
- typu zbiornika
- wymiarów,
- umiejscowienia,
- standardu wykonania.
Średnio ceny oscylują od 1000 zł za m2 do 2000-3000 zł za m2 powierzchni lustra wody przy uwzględnieniu, że w ich skład wchodzą już rośliny, urządzenia filtrujące, pompy, izolacja itp.
Sam etap projektowy to ok. 5-15 000 zł dla basenu o powierzchni 100 m2. Podczas planowania bierze się pod uwagę m. in. ukształtowanie terenu, technologię budowy, geologiczne badanie gruntu, dane dotyczące wód gruntowych, badanie wody do napełnienia stawu i informuje o mediach obecnych na terenie budowy.
Pozwolenie na staw kąpielowy - czy jest potrzebne?
Staw kąpielowy, którego powierzchnia nie przekracza 50 m2, nie potrzebuje pozwolenia na budowę i projektu - wystarczy zgłoszenie wodnoprawne w urzędzie.
Staw kąpielowy czy basen?
Zastanawiasz się więc, co lepiej założyć: staw kąpielowy czy basen? Weź pod uwagę kluczowe czynniki:
- niższa cena budowy stawu,
- niższe koszty eksploatacji i konserwacji stawu,
- brak konieczności użycia środków chemicznych do czyszczenia stawu,
- brak chloru w wodzie ze stawu,
- naturalny wygląd.
Staw kąpielowy urozmaica i dopełnia ogród. Może podkreślać dziki charakter przestrzeni i być ważnym składnikiem w rozwoju lokalnego ekosystemu. Wabi owady, płazy i ptaki. Wpływa na rozwój populacji zapylaczy, jeśli posadzisz nad nim miododajne rośliny, takie jak arcydzięgiel litwor, sadziec konopiasty czy morwa.
[product id="2533,2535,2534"]
Staw - Twoje naturalne kąpielisko
Staw to doskonały sposób na to, żeby być blisko natury, żyć w rytmie pór roku i obserwować przyrodę. Korzystasz z niego przez cały rok - latem kąpiesz się, a zimą morsujesz, jeśli tylko należysz do miłośników niskich temperatur i hartowania ciała. A jeśli rozmiary zbiornika pozwalają, możesz na nim urządzić nawet lodowisko!
Więcej porad w e - booku
