Irysy

Irysy to jeden z najliczniejszych rodzajów roślin, a zarazem jeden z najpopularniejszych. Liczba odmian i hybryd jest pięciocyfrowa, a kolorystyka irysów obejmuje ogromną ilość odcieni. Rośliny te chętnie sadzi się w ogrodach - również w stylu wiejskim i angielskim.

Irysy - ściąga

Irysy - co to za rośliny?

Irysy, zwane w Polsce kosaćcami, obejmują ok. 200 gatunków i kilkadziesiąt tysięcy odmian. W Ameryce Północnej znane są 34 gatunki, w Chinach ok. 58, a w Europie 31. W Polsce naturalnie występują: kosaciec bezlistny, kosaciec trawolistny, kosaciec żółty i kosaciec syberyjski.

Irysy należą do rzędu szparagowców. To wdzięczne kwiaty do ogrodu, który dodają kolorów każdemu miejscu, w którym się znajdą - od obrzeży oczek wodnych, przez rabaty, aż po ogrody skalne.

Każda odmiana irysów ma swoje wymagania uprawowe, dlatego należy zwracać baczną uwagę na to, w jaki sposób dbać o konkretną roślinę.

Irysy - rodzaje

Irysy dzieli się na kłączowe i cebulowe.

Irysy kłączowe sadzi się od połowy sierpnia do połowy września. Dzielą się na:

• irysy bródkowe z gęstą szczoteczką włosków na dolnym płatku. Lubią stanowiska słoneczne i przepuszczalną glebę obojętną do lekko kwaśnej. Dobrze rosną na pochyłym terenie, wzniesionych rabatach i skalniakach.
• irysy bezbródkowe nie mają grzebieni i bródek na dolnych płatkach. Rosną na terenach wilgotnych (np. Perrys Blue) i podmokłych (irys żółty - tzw. irys wodny). Potrzebują gleby kwaśnej.

Irysy cebulowe sadzi się we wrześniu i październiku. To mniej popularny rodzaj irysów niż kłączowe. Wśród nich wyróżnia się 4 rodzaje:

• irysek żyłkowany, który zakwita już pod koniec zimy,
• miecznik holenderski - jeden z najłatwiejszych kosaćców w uprawie,
• juno (irys bucharski), który dobrze znosi wysokie temperatury,
• Gynandiris - powszechny w klimacie śródziemnomorskim.

[product id="892,890,416"]

Irysy - odmiany do ogrodu

Irys aucheri dorasta do 30 cm wysokości. Na grubych pędach wyrastają poskręcane szerokolancetowate liście. Kwitnie od marca do maja. Kwiaty pojawiają się na szczycie pędów i w kątach liści. Cechują się wąskimi płatkami o różnych odcieniach niebieskiego i żółtymi bródkami.

Irys Dracula Kiss dorasta do 80 cm wysokości. Kwitnie w maju i czerwcu - jego duże kwiaty mają kolor ciemnogranatowy, wpadający w fiolet, kontrastujący z pomarańczową bródką. Irys Rejoice kwitnie wczesną wiosną na purpurowofioletowo. Ożywia uśpiony po zimie ogród. Warto go sadzić w towarzystwie krokusów, żeby stworzyć atrakcyjne kolorystycznie kompozycje.

Odmiana Peach Frost dorasta do ok. 1 m wysokości. Kwiaty przybierają odcień brzoskwinioworóżowy z miedzianym połyskiem. Bródka ma kolor jasnomandarynkowy. Irys żółty osiąga 1 m wysokości i kwitnie na żółto od maja do czerwca tylko przez 1 tydzień w roku. Na dolnym płatku widoczna jest plamka otoczona brązowymi kreskami. Najlepiej czuje się na glebach mokrych i żyznych, nawet zanurzony w wodzie.

Irysy - wymagania i warunki

Irysy to delikatne kwiaty, dlatego prace pielęgnacyjne, takie jak odchwaszczanie i pielenie, należy wykonywać z dużą uważnością. Najlepiej robić to ręcznie bez ostrych narzędzi i nie spulchniać gleby.

Kosaćce kłączowe sadzi się płytko. Grzbiet kłącza równa się do powierzchni ziemi, a wierzchołek wzrostu kłącza kieruje w stronę słońca. Zieloną część zostawia się ponad ziemią. Zimą należy je zabezpieczać ściółką.

Irysy sadzi się tak, żeby ukorzeniły się jeszcze przed zimą. Jeśli latem panują wysokie temperatury i jest sucho, z sadzeniem należy wstrzymać się do września.

Stanowisko dla irysów

Irysy dobrze rosną w miejscach słonecznych i lekko zacienionych, a przy tym zacisznych. Stanowisko pełne słońca sprawia, że irysy silniej się rozrastają, ich kwiaty przybierają intensywny kolor, a kłącza i cebule są mocne i zdrowe. W zamian za to jednak czas kwitnienia irysów jest krótszy niż w cieniu.

Podłoże dla irysów

Irysy w większości lubią glebę przepuszczalną, lekko kwaśną do obojętnej (pH 6-7). Wystarczy im podłoże przeciętnej jakości, jeśli tylko nie jest zbite, nadmiernie wilgotne. Istnieją jednak odmiany, które potrzebują podłoża wilgotnego i żyznego, takie jak irys syberyjski i irys żółty. To rośliny, które dobrze przyjmują się np. przy oczkach wodnych.

Podlewanie irysów

Nawadnianie jest istotne w przypadku nowo posadzonych irysów. Dzięki temu rośliny szybciej się ukorzeniaja. W trakcie wzrostu w kolejnych sezonach ogranicza się podlewanie tylko do suchych letnich dni. Należy uważać, żeby nie zalać irysów, bo tylko bezbródkowe lubią nadmiar wody.

Irysy - nawożenie

Do zasilania irysów stosuje się kompost i biohumus. Roślinom tym szkodzi nadmiar azotu, bo powoduje u nich rozwój chorób grzybowych. W związku z tym unika się obornika i nawozów mineralnych.

[product id="2583,1041,657"]

Irysy - przesadzanie

Kiedy karpy irysów zbyt się rozrosną, należy przystąpić do podziału. Zwykle następuje to co 3-4 lata.

Irysy dzieli się po podlewaniu lub w pochmurny dzień po deszczu. Przycina się część nadziemną lub czeka, aż roślina zahamuje rozwój i liście zaczną żółknąć. Wykopuje się ją i dzieli karpę na mniejsze fragmenty przy pomocy noża lub szpadla. Podzielone karpy można sadzić na dotychczasowym miejscu, a dla nadwyżki znaleźć nowe.

Irysy - rozmnażanie

Sposób rozmnażania irysów zależy od gatunku i możliwy jest przez wysiew nasion, podział kłączy lub cebul. Młode rośliny zakwitają 2-3 lata od posadzenia.

Rozmnażanie irysów z nasion

Większość odmian daje się rozmnażać z siewu, jednak nowa roślina może nie odtworzyć wszystkich cech typowych dla rośliny matecznej, ponieważ irysy często krzyżują się między sobą.

Rozmnażanie irysów przez podział kłączy

Do rozmnażania wybiera się zdrowe i młode odcinki kłączy. Następnie skraca się liście o połowę i sadzi płasko, zostawiając kilka centymetrów ziemi nad kłączem.

Rozmnażanie irysów z cebulek

Po przekwitnięciu wykopuje się cebule i dzieli. Nowe cebulki przechowuje się do jesieni w miejscu suchym i przewiewnym. Na miejsce stałe wysadza się je we wrześniu i październiku.

Irysy - zimowanie

Zdecydowana większość odmian bardzo dobrze zimuje w ogrodzie pod osłoną. Niektóre, jak miecznik holenderski, mogą lekko przemarzać. Irysy zabezpiecza się ściółką - suchymi liśćmi, słomą, stroiszem lub korą ogrodową.

Irysy - szkodniki i choroby

Irysy na szczęście nie mają zbyt wielu wrogów. Jeśli zauważysz pierwsze objawy ataku szkodników i chorób, wykonaj opryski, a szybko przywrócisz im zdrowie.

Mszyce - pojawiają się w kącikach liści i na pąkach kwiatowych w postaci czarnych kolonii. Sprawiają, że liście żółkną i roślina zamiera. Najszybciej na mszyce działa oprysk z Karate Gold, Deltam Natura lub Siltacu.

Pchełka irysówka - zostawia ślady w postaci dziurek i korytarzy na liściach. Poradzisz sobie z nią opryskami z Mospilanu.

Obwódkowa plamistość - występuje, kiedy jest umiarkowanie ciepło i bardzo wilgotno. Na liściach pojawiają się przeświecające plamki z czerwoną obwódką. Z czasem zwiększają swoją powierzchnię i zajmują cały liść, który w efekcie zamiera. W tym przypadku pomogą opryski Miedzianem.

[product id="1678,2544,932,1699,1386,90"]

Irysy - ciekawostki

Więcej porad w e - booku