Niekończąca się przygoda? Tylko z drzewkiem bonsai! Żyje, cały czas się rozwija, potrzebuje cięcia i pielęgnacji. Nigdy nie stanowi skończonej formy. Opieka nad nim wciąga i nie puszcza. Kto raz spróbował, ma co najmniej kilka drzewek w domu lub ogrodzie. Zobacz, czego potrzebuje, żeby zdrowo rosnąć, w jakim stylu je prowadzić i który gatunek wybrać na swoje pierwsze drzewko szczęścia!
Jakie gatunki na drzewko szczęścia bonsai?
Na bonsai wykorzystuje się długo żyjące drzewa, a także krzewy i pnącza. Odmiany o dużych liściach, jak np. kasztanowiec, nadają się tylko na wysokie bonsai – do 1 m. Z kolei rośliny z mocnymi korzeniami sprawdzą się w kompozycji skalnej (np. wiąz), a bluszcz to dobry gatunek na kaskadę.
Do bonsai w ogrodzie użyj roślin iglastych, takich jak: świerk, cis, sosna, jodła, jałowiec chiński, araukaria. Wrażenie robi także bonsai z lipy, dębu, grabu, buku, miłorzębu japońskiego, klonu, irgi, ligustru i pięciornika.
[product id="2289,2265,2285,2858,2242,2859"]
Rośliny z ciepłych stref klimatycznych latem wystawiaj na zewnątrz, a w chłodniejszych miesiącach uprawiaj w domu, np. różę pustyni, azalię, pieprzowiec chiński i fikusa.
Jak dbać o drzewko bonsai w domu?
Miniaturowa roślina ma specyficzne wymagania, jeśli chodzi o glebę, podlewanie – i oczywiście przycinanie!
Podłoże dla bonsai – co wybrać?
Drzewka bonsai rosną w specjalnym podłożu. Najważniejsze parametry, to:
- duża pojemność wodna,
- brak zalegania wody,
- swobodna cyrkulacja powietrza.
Ziemia musi więc być chłonna, a jednocześnie luźna i przepuszczalna.
Bonsaiści sadzą swoje rośliny w takich podłożach, jak:
- akadama (japońska palona glina),
- czerwona lawa,
- pumeks,
- zeolit,
- kauma,
- keramzyt – jako drenaż lub podłoże.
Wszystkie nieco różnią się właściwościami i najczęściej miesza się je ze sobą, żeby uzyskać optymalną jakość. Przed użyciem przesiewa się je przez sito, żeby usunąć pył. Pod wpływem wilgoci tworzy on kleistą masę, która zatyka korzenie.
Podlewanie drzewka bonsai – pamiętaj o zraszaniu
Większość gatunków, które prowadzi się na bonsai, potrzebuje ciepła i wysokiej wilgotności. W płytkich doniczkach ziemia szybko przesycha. Cięcie i formowanie również zwiększają zapotrzebowanie roślin na wodę – podsychają w krótkim czasie bez podlewania, nawet jeśli w naturalnym środowisku nie wymagają dużej wilgotności. Szczególnie źle wpływa na nie suche powietrze w sezonie grzewczym.
Spękania na powierzchni ziemi to znak, że czas podlać roślinę. Używaj wody odstanej przez dobę, żeby się odwapniła. Zanurz w niej całą doniczkę aż do górnego poziomu podłoża – pojawią się bąbelki. Kiedy znikną, a ziemia stanie się czarna, to znak, że woda dotarła do wszystkich korzeni i roślina się napiła. Możesz też używać konewki, jednak istnieje ryzyko, że nawodnisz tylko górne partie systemu korzeniowego.
Liście spryskuj nawet codziennie lub wypróbuj metodę z keramzytem na tacy. Zalej go wodą i postaw obok rośliny. Parując, zwilży jej liście.
Jak uratować przesuszone bonsai?
Susza sprawia, że liście zasychają, żółkną i spadają. Całą doniczkę z przesuszonym drzewkiem zanurz na 15 minut w wodzie. Przytnij wyschnięte gałązki. Postaw w cieniu i podlewaj regularnie. W dobrych warunkach i przy niedużych zniszczeniach powinno odbić i wypuścić nowe listki.
Nawożenie bonsai – kiedy i jakimi środkami?
Bonsai nawozi się systematycznie, od wczesnej wiosny do późnego lata, nawozami długo działającymi (np. pałeczkami) i płynnymi przy podlewaniu, działającymi w momencie podania.
Na koniec października zastosuj nawóz jesienny dla bonsai z niewielką zawartością azotu, żeby utwardzić nowe przyrosty korzeniowe.
[product id="3150,311,2751"]
Przesadzanie bonsai – z cierpliwością i wyczuciem
Terminów na przesadzanie jest kilka:
- wiosną – kiedy pierwsze pączki liściowe dopiero się rozwijają,
- późne lato – u drzew iglastych, po tym jak zawiążą pąki na przyszły rok,
- późna jesień – u drzew liściastych, kiedy zrzucą liście.
Podczas przesadzania uważaj na bryłę korzeniową. Podłoże usuń podłoże cienkim patyczkiem (np. do szaszłyków). Jeśli jest zbite, a korzenie przerośnięte, wypłucz ją pod delikatnym strumieniem wody. Obejrzyj i usuń martwe korzenie i uszkodzone.
Posadź roślinę w świeżym podłożu i przymocuj do doniczki (np. drutem). Patyczkiem ponakłuwaj ziemię, żeby oblepiła wszystkie korzenie. Podlej mocno – woda ma się przelać aż do podstawki lub postaw w wodzie i poczekaj, aż bąbelki znikną. W pierwszych tygodniach po posadzeniu zapewnij roślinie lekki cień.
Czego nie lubi drzewko bonsai?
Zawsze, zanim podlejesz roślinę, sprawdź podłoże, czy przeschło na głębokości do 2 cm od powierzchni. Rośliny źle reagują na przelanie, a objawy pojawiają się znacznie później niż w przypadku przesychania. Liście stają się ciemnobrunatne, czernieją, wiotczeją i miękną.
Zalane drzewko wyjmij z doniczki. Wyczyść ją, wyparz i wytrzyj. Odetnij uszkodzone, miękkie i zgniłe kawałki korzeni. Pozostałą bryłę korzeniową umyj w wodzie utlenionej. Posadź roślinę w luźnym podłożu, które zapewni korzeniom dostęp powietrza. Postaw doniczkę w lekkim cieniu.
Przy pierwszych objawach zgnilizny korzeni i chorób grzybowych, jak szara pleśń, wertycylioza i rdza opryskaj drzewko fungicydem i przesadź. Podlewaj niewielką ilością wody i zraszaj, do momentu, kiedy wypuści młode listki. Zwiększ wtedy częstotliwość podlewania i zacznij nawozić.
[product id="1748,1711,2055"]
Drzewka bonsai przepadają za miejscami o rozproszonym świetle. Stres wywołany zmianą miejsca na bardziej zacienione sprawia, że gwałtownie zrzucają liście. Latem dobrze się czują na balkonie i tarasie, ale zimą mogą potrzebować doświetlania.
Nowego drzewka nie przesadzaj od razu po zakupie, chyba że przerasta doniczkę. Po przesadzeniu drzewka nie przycinaj go od razu. Potrzebuje czasu, żeby się przyzwyczaić do nowych warunków.
Jak formować bonsai?
W bonsai eksponuje się budowę drzewka, hamuje wzrost i ogranicza liczbę rozgałęzień. Używaj specjalnych narzędzi do bonsai (wcześniej je zdezynfekuj). Pędy przycinaj (nie odrywaj!) pod kątem, 3-5 mm poniżej pary listków. Miejsca po cięciu smaruj węglem aktywnym lub maścią na rany, żeby nie wdała się infekcja (wertycylioza, szara pleśń, rdza).
Bonsai z kilkuletniej rośliny
Wybierz drzewko lub krzew, które chcesz prowadzić na bonsai:
- wytnij krzyżujące się gałęzie i te, które przeszkadzają w uzyskaniu pożądanego układu: za długie, przewyższające koronę,
- przytnij korzenie, w tym palowy – stabilizuje roślinę, ale nie ma większego znaczenia w odżywianiu jej; przytnij cienkie korzenie włosowate,
- zamocuj druty na wybranych gałązkach, żeby przygiąć je do odpowiedniego kierunku; użyj aluminiowych lub hartowanych miedzianych,
- umieść drzewko w doniczce przejściowej,
- zostaw do następnego sezonu, żeby gałązki przyjęły właściwy kierunek, a roślina zaaklimatyzowała się w podłożu.
Bonsai z rośliny ukształtowanej przez naturę
Znajdź drzewko lub krzew rosnące na skarpie, wygięte lub przygryzione przez zwierzęta leśne. Roślinę pobierz między marcem a końcem kwietnia, zanim wejdzie w sezon wegetacyjny. Potem w domu postępuj tak, jak przy przesadzaniu.
Opcjonalnie w roku poprzedzającym pobranie zacznij kształtować korzenie. Podetnij je szpadlem, wtedy roślina zdąży wykształcić młode korzenie tuż przy pniu. Jeśli pozyskujesz roślinę z lasu, zapytaj leśniczego o zgodę.
Uprawa bonsai od nasiona
W tym przypadku najdłużej poczekasz na efekty. Za to poobserwujesz roślinę od początku i staniesz się świadkiem wszystkich procesów: od wykiełkowania po poważne drzewko z pniem.
Jak zrobić drzewko bonsai – naśladowanie natury
Drzewko bonsai to miniatura swojego dorosłego odpowiednika żyjącego w naturalnym środowisku. W lesie zwierzęta podgryzają pędy, korzenie miewają ograniczone miejsce do rozrostu, a silne wiatry wpływają na kształt konarów.
W uprawie domowej drzewek na bonsai imituje się te zjawiska, podcinając gałązki i korzenie (do 2 razy w roku, jeśli silnie się rozrastają) i przeciąga gałązki przy pomocy sznurka lub drutów w określonym kierunku. Stare drzewa mają gałęzie skierowane w dół i często taki obraz starają się odtworzyć ogrodnicy bonsai.
Do najpopularniejszych form bonsai należą:
- Bunjin-gi – pień wydłużony, lekko pochyły z gałązkami powyżej ⅔ wysokości drzewa, gałązki okrążają pień, krzyżują się z nim i to jedyny styl, w którym tak wyglądają,
- Moyōgi – najbardziej typowa w naturze i najpopularniejsza wśród bonsaistów. Pień łagodnie wygina się w lewo lub prawo. Gałęzie kieruje się w prawo, lewo i do tyłu w taki sposób, żeby było widać wygięcia pnia.
- Chokkan – prosty pień zwężony ku górze, równoległe gałęzie układają się w piramidę (też się skracają im bardziej w górę), rosną w każdym kierunku, również do tyłu.
- Sokan – aranżacja z dwoma pniami o jednym systemie korzeniowym, w tym jednym mniejszym i cieńszym od drugiego. Wariacja stylu Takan, który zakłada większą liczbę pni, oprócz 2 kolejne muszą być nieparzyste.
- Fukinagashi – wygięty pień, gałęzie kierują się w jedną stronę, tak jakby wygiął je wiatr, nowe gałązki mocno się przycina, żeby nie zakłócały płynności,
- Shakan – pochylony pień, ale maksymalnie 45 stopni odchylenia, pilnuje się środka ciężkości drzewka, czyli formowania dolnych gałązek, żeby balansowały wychylenie,
- Hōkidachi – pień pionowy prosty, korona wachlarzowata, łatwy w uprawie,
- Kengai (tzw. kaskada) – pień wygina się w dół, wierzchołek drzewka jest poniżej dna donicy. Inspiracją są drzewa i krzewy, które zwieszają się ze skał.
- Shizuke – roślinę sadowi się na kamieniu, a jej korzenie oplatają go i dopiero zanurzają się w podłoże. Może to być też grupa drzewek lub krajobraz miniaturowy.
Dwa sposoby prowadzenia:
- cienkie korzenie owijają się wokół kamienia i grubieją dopiero w podłożu,
- roślina zamiast w donicy rośnie na kawałku skały lub wysokim kamieniu, można je postawić na tacy z piaskiem.
Żródło:The original uploader was Zelkova at French Wikipedia., CC BY 1.0, via Wikimedia Commons
Jaka doniczka do bonsai?
Szerokość donicy równa się szerokości korony. Wysokość donicy równa się grubości pnia u podstawy lub jest nieco większa, ale nie przekracza dwukrotnie grubości pnia. Duże otwory odpływowe odprowadzają nadmiar wody. Donice są charakterystyczne – płaskie. Dla stylu Kengai używa się innych donic – ciężkich i wysokich, tak żeby wychylające się rośliny nie przeważały ich.
Twoje drzewko szczęścia bonsai – wybierz gatunek i działaj!
Poczuj satysfakcję, jaką daje widok doskonale uformowanej rośliny. Wciel się w twórcę dzieła, które cały czas pozostaje żywe. Kreuj kształty, odtwarzaj górskie i leśne krajobrazy. Zatrzymaj wspomnienie nadmorskich wydm. Inspiruj się japońskimi drzeworytami. Pomysły na bonsai są tuż przed Tobą – sięgnij po nie!
Więcej porad w e - booku
