Cis

O magicznych mocach cisu pisali już starożytni Grecy. Od tysiącleci budzi respekt i do dzisiaj podchodzi się do niego z szacunkiem. Rośnie powoli, zimą pozostaje zielony i świetnie znosi przycinanie, choć pięknie prezentuje się również w naturalnej formie. Jak uprawiać cis?

Cis – ściąga

Cis – co to za roślina?

Cisy należą do zimozielonych drzew i krzewów z rzędu cyprysowców. Na Ziemi pojawiły się już w późnym dewonie (400-350 milionów lat temu). 65 milionów lat temu cisowate obejmowały 5 gatunków, a dzisiaj niewiele więcej, bo tylko 9. Świadczy to małym różnicowaniu się tego rodzaju roślin. Wielu dendrologów wyróżnia tylko jeden gatunek – cis pospolity i z niego wydziela podgatunki. Za to liczba odmian uprawnych sięga kilkuset.

Cisy naturalnie rosną w Europie (poza Islandią, Wyspami Owczymi i północną częścią Półwyspu Skandynawskiego), na północy, wschodzie i południowym-wschodzie Azji, w północno-zachodniej Afryce i w całej Ameryce Północnej aż po Salwador.

Zwykle wchodzą w skład lasów liściastych i mieszanych, ale czasem tworzą lite drzewostany. Dorastają do nawet 26 m wysokości i najczęściej przybierają rozłożysty pokrój.

Liście cisów są równowąskie, płaskie i wygięte. Górne ich części wybarwiają się na ciemnozielono, a dolne na żółtozielono albo szarozielono. Owoce cisów mają czerwoną osłonkę, w której znajdują się nasiona.

Cis do ogrodu

W polskich szkółkach znajdziesz 5 gatunków cisów, przystosowanych do naszych warunków klimatycznych. Cechują się powolnym wzrostem, więc nadają się również do niewielkich ogrodów.

Cis pospolity jako drzewo dorasta średnio do 15 m wysokości (maksymalnie do 28 m). W formie krzewu osiąga do 4 m. Korona u młodych okazów jest stożkowa lub jajowata i z upływem lat zyskuje nieregularny kształt. Ciemnobrunatna lub wiśniowoszara kora zmienia z czasem barwę na rdzawo szarą:

• Cis pospolity David – wąskokolumnowy pokrój, dorasta do 1,5 m wysokości w ciągu 10 lat. Ma pionowe sztywne pędy, a nowe przyrosty są złocistożółte,
• Cis pospolity Elegantissima – krzaczasty pokrój, miękkie jasnożółte igły. Osiąga do 1 m wysokości i 1,5 średnicy w ciągu 10 lat.
• Cis pospolity Repandens – mocno rozkrzewiony o ciemnozielonych igłach. Osiąga do 1 m wysokości i do 3 m średnicy. Boczne sztywne pędy skłaniają się do dołu. Z wiekiem wypiętrza się, ale po przycięciu wraca do poprzedniej formy.

Cis japoński jest bardzo odporny na trudne warunki klimatyczne. Cechuje się szerokim rozłożystym, czasem stożkowatym, pokrojem i czerwonobrązową korą. Igły są ciemno- i jasnozielone oraz złociste w zależności od odmiany. Rozwija żółtawe drobne kwiaty. Najczęściej występuje jako krzew:

• Cis japoński Aurescens – złocistożółty, z czasem złocistozielony; dorasta do 1 m wysokości i 2,5 m szerokości,
• Cis japoński Rustique – ciemnozielony, po 10 latach osiąga 2 m wysokości i 2-2,5 m szerokości,
• Cis japoński Capitata – ciemnozielony, osiąga 3 m wysokości i 3 m szerokości; znosi pełne słońce i całkowite zacienienie.

Cis pośredni to mieszaniec cisu japońskiego i cisu pospolitego. Ma prosto wzniesione gałęzie i ciemnozielone płasko rozłożone szpilki. Popularne pdmiany:

• Cis pośredni Hilli – młode osobniki mają pokrój kolumnowy o koronie rozszerzającej się w górę, starsze okazy są rozłożyste. Igły zielone, gęsto ułożone. Nie zawiązuje nasion.
• Cis pośredni Wojtek – kolumnowy pokrój, z czasem rozrasta się na boki i tworzy odwrócony stożek. Po 10 latach dorasta do 2 m wysokości.
• Cis pośredni Hicksii – kolumnowy pokrój, ciemnozielone igły. Osiąga 3 m w ciągu 10 lat.

[product id="2288,2287,2286"]

Cis kanadyjski rzadko przekracza 2 m wysokości, ma rozgałęzioną bujną koronę i czerwonawą cienką łuszczącą się korę. Zasiedla m.in. tereny podmokłe: torfowiska, bagna i wąwozy. Często spotyka się go też na górskich zboczach do 1500 m n.p.m.

Cis krótkolistny – osiąga do 25 m wysokości, a jego giętkie i cienkie konary rozrastają się poziomo, tworząc stożkowatą koronę. Cienki pień o czerwonobrązowej korze zwiększa średnicę do maksymalnie 0,5 m.

Cis – wymagania i warunki

Wszystkie gatunki cisa tolerują miejskie zanieczyszczenia. Łatwo poddają się formowaniu i długo zachowują nadany kształt. Sadzi się je w ogrodach francuskich i tworzy z nich żywopłoty, wydzielając np. strefy w większych ogrodach i parkach. Pasują do nowoczesnych i minimalistycznych ogrodów. Przy domach często spotyka się je w roli zielonego ogrodzenia.

Stanowisko dla cisa

Cisy rosną w miejscach słonecznych lub półcienistych i w miarę możliwości zacisznych. Cis kanadyjski dobrze znosi stale wilgotne podłoże, więc można posadzić go przy oczku, stawie lub nad jeziorem. Odmiany o złocistych i żółtych igłach lepiej sobie radzą, jeśli mają dostęp do słońca przez większość dnia.

Podłoże dla cisa

Wymagają przepuszczalnej gleby próchniczej, żyznej i wilgotnej o odczynie lekko zasadowym i zasadowym. Źle się czuje na nieurodzajnym lub mocno kwasowym podłożu. Żeby zalkalizować glebę dla cisa, użyj takich środków wapiennych, jak mączka bazaltowa lub dolomit.

Podlewanie cisa

Lubią wilgoć, więc podlewa się je regularnie i obficie, zwłaszcza jeśli rosną na nasłonecznionym stanowisku. W przypadku cisa oznacza to średnio raz na dwa tygodnie, a latem częściej, jeśli podłoże szybko przesycha. Cisy czują się bardzo dobrze, kiedy w powietrzu panuje podwyższona wilgotność, np. w pobliżu zbiorników wodnych.

Cis – nawożenie

Cisy należą do wytrzymałych krzewów i zwykle radzą sobie bez nawożenia. Na mocno jałowej glebie lub kiedy widzisz, że Twój cis osłabł po zimie, zastosuj wiosną i latem nawozy z azotem. Pierwiastek ten przyspiesza wzrost nowych pędów. Jesienią zasil roślinę potasem.

[product id="2400,2002,1531"]

Cis – rozmnażanie

W uprawie amatorskiej można rozmnożyć cisy, jednak czeka się długo na efekty. Rośliny cechują się powolnym wzrostem, a sam proces przygotowania siewek i sadzonek jest długotrwały. Cechy rośliny matecznej powtarzają tylko cisy z sadzonek.

Rozmnażanie cisów z nasion

Jesienią zbierz owoce, zdejmij osnówki i wybierz nasiona. Poddaj je stratyfikacji – przechowuj w temperaturze 20°C stopni przez 3 miesiące, a potem w 5°C przez 4 miesiące. Wysiewaj wiosną lub jesienią do podłoża złożonego z odkwaszonej ziemi torfowej i piasku.

Rozmnażanie cisów z sadzonek

Zdrewniałe sadzonki pobierz jesienią i umieść w ukorzeniaczu. Posadź je w inspekcie, a wiosną przenieś do doniczek. Późnym latem lub kolejnej wiosny przesadź na docelowe miejsce

Cis – przycinanie

Cisy dają się formować na kolumny, figury geometryczne i żywopłoty. Cięcie formujące przeprowadź wczesną wiosną lub latem. Jeśli u swoich cisów chcesz zachować naturalny pokrój, pozwól im swobodnie rosnąć i usuwaj tylko suche, chore i uszkodzone gałązki.

Cis – zimowanie

Zimą usuwaj nadmiar śniegu z gałęzi. Odciążysz je i pozwolisz igłom swobodnie oddychać. Cisy są mrozoodporne, ale jeśli brakuje śniegu, wyściółkuj glebę wokół nich (np. korą lub torfem), żeby zapobiec suszy fizjologicznej. Szczególną uwagę zwracaj na młode osobniki.

Cis – szkodniki i choroby

Misecznik cisowiec – widoczny w formie brunatnych tarczek. Larwy wysysają soki ze spodniej strony igieł, sprawiając, że te żółkną, stają się brunatne i wypadają. Dorosłe osobniki żerują na młodych pędach. Wydzielają spadź, na której rozwijają się czarne grzyby sadzakowe. Roślina słabnie, a jej mrozoodporność spada. Młode cisy mogą zamierać. Przy pierwszych objawach zastosuj: Emulpar, Siltac lub Karate Spray. W lutym lub na początku marca wykonaj oprysk olejowy, który wybije zimujące formy misecznika (tu też pomoże Ci Emulpar).

Wielkopąkowiec cisowy – atakuje stare cisy. Zimuje i rozwija się w środku pąków, które nabrzmiewają i obumierają. Wiosną żeruje na igłach i powoduje ich zniekształcenia. Potem wraca do pąków i pożywia się w ich wnętrzu. Obetnij gałęzie zajęte przez wielkopąkowca i zniszcz.

Opuchlak pstrokacz – dorosłe osobniki żerują na igłach i korze przy szyjce korzeniowej, a larwy pod ziemią na korzeniach. Przeciwko opuchlakom stosuj: doglebowo na larwy Larva Stoper i Opuchlak Limit, oraz Mospilan w formie oprysku na całą roślinę.

Mszyce – wysysają soki z igieł i wytwarzają spadź, na której rozwijają się czarne grzyby sadzakowe. Zwalczysz je środkami: Polysect Naturen, Siltac i Karate Gold.

[product id="2009,932,1681,1854,1697,50"]

Fytoftoroza – igły tracą kolor, stając się czerwonobrązowe. Podstawa pędów i korzenie gniją, a roślina zahamowuje wzrost i więdnie.

Zgorzel zgnilakowa – system korzeniowy gnije i zewnętrzna część bryły korzeniowej lekko odchodzi od wewnętrznej. Choroba pojawia się na nieprzepuszczalnych, zbyt ciężkich glebach, np. gliniastych. Poważnie chore cisy usuń, a lżej zajęte opryskaj fungicydem, popraw przepuszczalność podłoża lub przesadź je.

Fytoftorozę i zgorzel zgnilakową zwalczysz (we wczesnych stadiach) preparatem Proplant.

Zamieranie pędów – choroba atakuje sadzonki i młode cisy. Na igłach i pędach pojawiają się żółte plamki. Z czasem tworzą obrączkę, powyżej której cis zmienia kolory kolejno: na jasnozielony, czerwonobrązowy i brązowy. Grubsze gałęzie (powyżej 1 cm średnicy) pokrywają się zmianami rakowymi.

Szara pleśń – na igłach i pędach występuje szary pylisty nalot. Pojawiają się też wodniste plamy, które łączą się ze sobą. Igły obumierają, najdłużej utrzymują się igły wierzchołkowe.

Jeśli widzisz, że Twojego cisa dotknęło zamieranie pędów lub szara pleśń, potraktuj go środkiem Switch.

[product id="1740,1767,1679"]

Cis – ciekawostki

Więcej porad w e - booku