Leśny ogród? Tylko z ciemiernikiem! Nie dość, że występuje w licznych odmianach kolorystycznych, to w dodatku zakwita już w lutym. Przepada za towarzystwem drzew i krzewów, rozjaśnia ciemne zakątki, a przy tym rośnie przez długi czas w tym samym miejscu. Zobacz, jak opiekować się ciemiernikiem
Ciemiernik – ściąga
- Wysokość: 20-80 cm
- Kwitnienie: luty-maj
- Stanowisko: półcieniste, cieniste, zaciszne
- Pochodzenie: Europa, Azja
- Podłoże: lekkie, żyzne, przepuszczalne, obojętne lub lekko zasadowe
- Nawożenie: nawozy organiczne i mineralne
- Podlewanie: regularne
- Rozmnażanie: podział kęp
- Szkodniki i choroby: mszyce
Ciemiernik – co to za roślina?
Rodzaj Helleborus należy do rodziny jaskrowatych i obejmuje ok. 20 gatunków. Najwięcej, bo aż 8 różnych gatunków ciemiernika występuje na Bałkanach, a dla porównania, w pasie od Wielkiej Brytanii po Hiszpanię, tylko 2. Rosną w widnych częściach lasów i w zaroślach.
W Polsce rodzimym gatunkiem jest ciemiernik czerwonawy (H. purpurascens). Popularnie występuje też introdukowany ciemiernik zielony (H. viridis) – o liściach i kwiatach prawie w identycznym odcieniu zieleni. W Chinach Zachodnich rośnie jeden atypowy gatunek H. thibetanus, a na pograniczu Turcji i Syrii H. vesicarius.
Ciemierniki osiągają do 80 cm wysokości. Rozwijają silne kłącza, a ich liście są grube i skórzaste, ząbkowane na brzegach i zimotrwałe u większości gatunków. Wydzielają bardzo mocny intensywny zapach po rozerwaniu. Okazałe kwiaty ciemiernika najczęściej się przewieszają. Zapylają je owady, przede wszystkim pszczoły.
Nasiona ciemiernika zawierają elajosomy, czyli wyrostki zawierające tłuszcze i węglowodany, stanowiące pokarm dla mrówek. To właśnie mrówki w dużej mierze odpowiadają za rozsiewanie się tych roślin.
Kolorystyka kwiatów charakteryzuje się dużą rozpiętością, od białych, przez żółte, zielone, intensywnie czerwone, śliwkowe, ciemnopurpurowe, jasnoszare, po prawie czarne. Płatki, niektóre nakrapiane, mają gładkie brzegi lub są pofalowane.
Ciemiernik – odmiany do ogrodu
Ciemiernik Helleborus niger – białe duże kwiaty pięciopłatkowe o gładkich krawędziach i żółtym oczku,
Ciemiernik Helleborus purpurascens, ciemiernik czerwony – kwiaty purpurowe o gładkich brzegach,
Ciemiernik Helleborus orientalis – białoróżowe kwiaty o zielonkawym oczku i nakrapianych na ciemnoróżowo płatkach, gładkie brzegi płatków również są ciemnoróżowe,
Ciemiernik Helleborus Montsegur – kwiaty o gładkich płatkach w odcieniu od jasnoróżowego do ciemnoróżowego,
Ciemiernik Helleborus Ellen Red – pełne kwiaty o gładkich płatkach w odcieniach od ciemnoróżowego do wpadającego w fiolet,
Ciemiernik Helleborus Ellen Picotee – pełne kwiaty z białofioletowymi płatkami, pofalowanymi na brzegach,
Ciemiernik Helleborus White Lady – o białozielonkawych gładkich płatkach.
Ciemiernik – wymagania i warunki
Ciemierniki to rośliny łatwe w uprawie, o ile rosną w miejscach, które przypominają ich naturalne środowisko. W naturze zajmują warstwę runa leśnego, czyli drugiego piętra roślinności z mchami i niskimi krzewinkami. W ogrodzie potrzebują towarzystwa wyższych roślin – bylin, krzewów i drzew.
Stanowisko dla ciemierników
Wymagają lekkiego lub całkowitego cienia w miejscu osłoniętym przed suchymi zimnymi wiatrami. Posadź je w zacisznym zakątku, między drzewami i zimozielonymi krzewami.
Podłoże dla ciemierników
Do prawidłowego rozwoju potrzebują umiarkowanie wilgotnej gleby próchniczej, lekkiej i przepuszczalnej, o odczynie od obojętnego do zasadowego. Nie radzą sobie w glebach podmokłych i ciężkich.
Podlewanie ciemierników
Lubią regularne podlewanie, ale nadmiar wody im szkodzi. Jeśli gleba jest przelana, ich korzenie gniją. Wystarczy im niewielka ilość wody na raz. Zimą ogranicz nawadnianie, z kolei wiosną i latem kontroluj suchość podłoża i podlewaj od razu, kiedy tylko zauważysz, że traci wilgotność.
Jeśli uprawiasz ciemierniki w doniczkach, nie wlewaj wody do podstawek.
Ciemiernik – nawożenie
Ciemierniki zasilaj od początku wiosny, kiedy rozpoczynają fazę wzrostu. Stosuj kompost i obornik wymieszany z podłożem, a potem nawozy z potasem, fosforem i azotem. Na koniec lata znów dodaj do nich kompost i obornik. Jeśli gleba jest za kwaśna, użyj dolomitu lub mączki bazaltowej, żeby ją zalkalizować.
[product id="2583,1367,3139,2492,2002,2400"]
Ciemiernik – przesadzanie
W jednym miejscu ciemierniki rosną nawet do 10 lat. Nie lubią przesadzania, bo mają wrażliwy system korzeniowy. Zanim je posadzisz, wybierz starannie miejsce, tak żeby mogły w nim pozostać przez długi czas.
Ciemiernik – rozmnażanie przez podział kęp
Silnie rozrośnięte kępy roślin 3- i 4-letnich podziel na części zaraz po przekwitnięciu, usuwając jednocześnie zeschnięte kwiatostany. Posadź w wybranych miejscach w ogrodzie. Podział wzmacnia roślinę macierzystą, odmładza ją i sprawia, że bujniej kwitnie.
Ciemiernik – zimowanie
Większość gatunków jest odporna na mrozy do -15°C. Zakwitają zimą – już w lutym. Jeśli panują silne mrozy, a zima jest bezśnieżna, użyj ściółki (kompostu, słomy), żeby zabezpieczyć ich korzenie i zatrzymać wilgoć w podłożu. Ciemierniki lepiej znoszą zimę na osłoniętych stanowiskach, bo mają ochronę przed suchymi i mroźnymi wiatrami oraz ostrym słońcem.
Ciemiernik – szkodniki i choroby
Ciemierniki zwykle rozwijają się w spokoju. Jeśli już pojawią się nieproszeni goście, to najczęściej są to mszyce. Wysysają sok z liści, wydzielając jednocześnie rosę miodową. Rozwijają się na niej grzyby sadzakowe, widoczne w formie czarnych punktów. Na liściach widać całe kolonie szkodników. Mszyce zwalczysz preparatami: Polysect Naturen, Siltac EC lub Deltam Natura Spray.
[product id="50,932,2544"]
Ciemiernik – ciekawostki
- W VI w. p.n.e. podczas Pierwszej Wojny Świętej Amfiktionia Delficka zatruła sokami z ciemiernika wodę w mieście Kirrha, żeby zmusić jego mieszkańców do poddania się.
- W mitologii greckiej ciemiernika użył Melampus z Pylos, żeby uwolnić córki króla Arosa od szaleństwa. Również szaleństwo Heraklesa, który za sprawą Hery zabił swoje córki, zostało uleczone dzięki ciemiernikowi.
- H. niger bywa nazywany różą Bożego Narodzenia za sprawą legendy. Miał wyrosnąć w miejscu, na które padły łzy dziewczyny niemającej daru dla Dzieciątka Jezus w Betlejem.
- Nazwa hellebore po raz pierwszy udokumentowana została ok. 1300 r. Może pochodzić ze starofrancuskiego od słów: „heleîn” – „zranić” i „borá” – „jedzenie”, lub z greki: „ἄλκη” – „jelonek”, „βιβρώσκω – bibrṓskō” – „jeść”, co tłumaczy się jako: „roślina zjadana przez jelonki”.
- Karol Linneusz wymienia ciemierniki w swoim dziele 1753 r. pt. „Species Planetarum”.
- Ciemierniki wykorzystuje się w homeopatii i ziołolecznictwie. Do cenionych substancji czynnych należą: saponiny steroidowe i bufadienolidy (w tym helebryna). W ziołolecznictwie popularne są m.in. ciemiernik kaukaski (jako środek detoksykujący) i ciemiernik czerwony (w chorobach serca).
- Ciemierniki zawierają glikozydy (helleborydynę i helleborynę), które, choć wykorzystywane w medycynie, to w naturalnym stanie są toksyczne. Objawy zatrucia ciemiernikiem to: pieczenie ust i gardła, ślinotok, wymioty, biegunka, skurcze brzucha, objawy neurologiczne, a nawet symptomy depresji. Zewnętrzny kontakt z sokami ciemiernika wywołuje podrażnienie skóry, pieczenie. Pomimo toksyczności H. niger w starożytnej Grecji i Rzymie leczył paraliż, artertyzm i inne choroby, w tym również psychiczne.
Więcej porad w e - booku
